Da li je Dževher, osnivač Kaira, bio bošnjak

www.islam-iman.com – Sigurno među bošnjačkim studentima na Azharu nema onih koji nisu nikad čuli za ime ovog znamenitog čovjeka, dobar dio njih poznaje njegov značaj za historiju Azhara, Kaira, i uopće Egipta, no, najvjerovatnije samo mali broj zna cijelu njegovu biografiju, a time i problem oko utvrđivanja njegovog porijekla.
Naprije nešto o onome dijelu njegovog života koji nije zavijen u veo tame. Ebu-l-Husejn Dževher ibn Abdullah rođen je između 928. i 930. godine. Kao rob dolazi u Kajrevan (centralni Tunis) na dvor fatimijskog halife Ismaila el-Mensura (946-953). Tu biva uključen u ličnu pratnu dotičnog halife. Smrću halife el-Mensura, vlast preuzima njegov sin el-Mu’izz (953-975), koji primjetivši Dževherovu inteligentnost i sposobnost, oslobađa ga ropstva i postavlja na funkciju svoga ličnog sekretara (katiba).

Bila je to izuzetno važna funkcija koja se obično davala starijem, iskusnijem čovjeku, a ne mladiću od nekih 23-25 godina, što samo ide u prilog Dževherovoj sposobnosti. Nakon što je na toj funkciju proveo samo četiri godine, halifa ga postavlja za vezira i vojskovođu, te tako Dževher prije tridesete godine života postaje vrhovni vojni komadant. Kao glavnokomandujući Dževher prvo osvaja Maroko i suzbija pobunu Berbera. Osiguravši zapadne granice, Dževher se okreće osvajanjima na istok sve dok 969. godine nije zauzeo Egipat. Naredne četiri godine Dževher će u ime Fatimija upravljati Egiptom i obnašati funkciju glavnog kadije.

Osvajanje Egipta bila je kruna Dževehrovog osvajanja koju je krunisao time što je sjeverno od Fustata, dotadašnje prijestolnice Egipta, 969. godine osnovao novi grad koji je nazvao el-Kahira (Pobjednički, Nesavladivi), kao novu prijestolnicu, ne samo Egipta, nego i Fatimijskog carstva. Ono je sada, Dževherovom zaslugom, pored Ifrikije (istočni Alžir, Tunis i Libija), obuhvatalo cijelu sjevernu Afriku, Palestinu i Hidžaz.

Novu prijestolnicu Fatimija, dotični su željeli učiniti i prijestlonicom islamskog svijeta, a to se nije moglo postati mačem, nego perom, stoga je Dževher 970. godine, u mjesecu ramazanu 359. godine po Hidžri, počeo gradnju najznačajnijeg islamskog univerziteta, drugog najstarijeg u svijetu. Gradnja je trajala dvije godine. Džamija, odnosno univerzitet je otvoren u petak, 22 juna 972. godine, na nad džume 7. ramazana 361. godine po Hidžri.
Nakon 973. godine i dolaska fatimijskog halife u novu prijestolnicu, Dževher nije više uživao naklonost vladara, najvjerovatnije su tome krivi njegov uspjeh i popularnost. No, dolaskom novog halife el-Aziza (975-996), u čijem dolasku na prijesto Dževher je odigrao važnu ulogu, ponovo se vraća na svoju prethodnu funkciju vezira i vojskvođe. Međutim, ovaj kolos nije dugo ostao na toj funkciji, pošto je nanovo izgubio naklonost vladara zbog poraza kod Damaska, i tako se 979. godine konačno povukao iz javnog života. Do svoje smrti 992. godine Dževher je živio mirnim, povučenim životom daleko od dvorske vreve.
Kao što se vidi iz dosad rečenog, Dževherov život, tačnije njegovo djetinjstvo i rana mladost prije dolaska na fatimijski dvor su slabo poznati, dotle da se ne zna ni tačno kada je kao rob došao na dvor halife el-Mensura. Upravo zbog toga, arapski pisci su u pogledu Dževherovog porijekla podijeljeni na dva mišljenja: da je porijeklom sa Sicilije i da je porijeklom iz zapadnog Balkana.
Oni koji kažu da je sa Sicilije, tvrde da je iz porodice bizantskog porijekla koja je živjela na Siciliji, te da je sa Sicilije došao kao rob. Ova skupina između ostalog kao dokaz uzima i činjenicu da većina izvora spominje Dževhera kao es-Sikilli (Sicilijanac).

Što se tiče onih koji kažu da su Dževherovi korijenu iz zapadnog Balkana oni se u većini slučajeva slažu da je Dževherovo porijeklo iz zaleđa Dubrovnika. No, razilaze se gdje tačno u zaleđu Dubrovnika, odnosno razilaze se da li je Dževher Bošnjak ili HrvaT. Njihov odgovor na činjenicu da većina izvora spominje Dževhera kao Sicilijanca je taj da je najvjerovatnije Dževherov otac ili sam Dževher doveden kao roblje na Siciliju, pošto je zapadni Balkan bio poznat po „izvozu“ bijelog roblja. Naime, od IX stoljeća kada su muslimani osvojili Siciliju i obale južne Italije, te pojačanog prisustva muslimanski brodova u Jadranu, što trgovački, što ratnih, trgovina između Dalmatinaca i muslimana je dobila na značaju. Jedna od trgovačkih roba koju su Dalmatinci izvozili bilo je roblje koje su Dalmatinci hvatali u zaleđu, odnosno zagoskoj Dalmaciji i Bosni. U početku to su bili robovi paganske vjeroispovjesti, no završetkom kristijanizacije zaleđa i širenjem krstjanstva (bogumilstva), robovi koji se prodaju nisu više pagani, nego krstjani. Pošto su i katolička i pravoslavna crkva smatrale bogumile otpadnicima, hereticima, hvatanje  i prodaja bogumila u roblje nije predstavljalo krivično djelo.

Štaviše, hrišćani su i kasnije, pod izgovorom krstaških pohoda, nastavili upade u Bosnu. To je trajalo sve do sredine XIV stoljeća i vremena bosanskog kralja Tvrtka I koji je konačno stao u kraj upadima Dalmatinaca i Primoraca (stanovnici primorja današnje Crne Gore). Tako su u periodu od IX do sredine XIV stoljeća, hrišćanski trgovci robljem upadali u Bosnu, otimali bogumile i potom ih prodavali kao roblje Arapima. Upravo u tom periodu, širom islamskog svijeta muslimanski vladari formiraju vojne garde, sastavljene od slavenskog roblja – Sakaliba (množina arapske riječi Saklab, Siklab, koja je nastala od Sklavinoi, grčke riječi za Slavene). Zato ne treba čuditi da su u tim vojnim gardama značajnim brojem bili zastupljeni i Bošnjaci. S vremenom, vojne garde i jedinice sastavljene od Sakaliba, postale su vrlo popularne i cijenjene,, toliko da je već za vrijeme emevijskog Kordobskog halifeta (929-1031) u samoj halifinoj gardi bilo više od 12 000 Sakaliba. Slične garde imali su i drugi muslimanski vladari, poput bagdadskih i fatimijskih halifa. Sam Dževher je po svoj prilici bio u takvoj jednoj gardi fatimijskog halife.

Nakon što se razmotre sve činjenice poput: centralnog položaja Bosne u pogledu ne samo bogumilstva već i uoće heretičkog učenja naspram Dalmacije (u Bosni se nalazio glavni univerzitet heretičkih učenja proisteklih iz hrišćanstva), tradicionalnog povezivanja termina zaleđe Dubrovnika sa Bosnom, a ne sa Dalmacijom, te pristustva kako većeg broja bogumila tako i većeg broja trgovaca robljem u Bosni u odnosu na Dalmaciju, može se doći do zaključka da ako je Dževher stvarno porijeklom iz zapadnog Balkana, onda su šanse da je bio Hrvat kudikamo manje nego da je bio Bošnjak.
No, sve u svemu, bilo da je Dževher sicilijanski Grk, Bošnjak, Hrvat ili možda pripadnik nekog drugog etnosa (naroda), to nikako ne umanjuje njegovu zaslugu za osnivanje Azhara, čime je omogućio nama, bošnjačkim studentima, da studiramo na Azharu.

Priredio: Jusuf Džafić (Al-Azhar)

Obrada: islam-iman.com

Komentari

komentara